1. # موقعیت جغرافیایی، وضعیت آب و هوایی و شهرهای مهم عربستان را در دوران بعثت تشریح کنند.2. # اوضاع سیاسی- اجتماعی عربستان مقارن ظهور اسلام را توصیف کنند.2. # ادیان رایج در شبه جزیره عربستان و وضعیت پیروان آن را بیان نمایند.3. # علل عدم فتح شبه جزیره توسط امپراتوری های مجاور را نام ببرند.4. # علل ظهور اسلام در شبه جزیره عربستان را نام ببرند.

شبه جزیره عربستان در انتهای جنوب غربی [[قاره آسیا ]] با حدود سه میلیون و دویست کیلومتر مربع مساحت در محل تلاقی سه قاره آسیا، آفریقا و اروپا قرار دارد. از طرف شرق به خلیج فارس و دریای عمان، از جنوب به اقیانوس هند، از غرب به دریای سرخ و از شمال به دره فرات و سرزمین های سوریه و اردن منتهی می شود.به غیر از کوههای کم ارتفاع و پست در نواحی جنوبی ، بیشتر از بیابان و صحرا با ریگ های روان پوشیده شده است که به هنگام وزش باد حرکت کرده و پیوسته وضع ظاهری صحرا را تغییر می دهند. به طور کلی آب و هوای شبه جزیره گرم و خشک است و هیچ رود دائمی در سراسر آن یافت نمی شود(رودهای فصلی و چاه).  

¤ * تهامه:باریکه ای از زمین های پست و شوره زار که به موازات حجاز سراسر غرب جزیره العرب در امتداد ساحل دریای سرخ کشیده شده . ¤ * یمن:در بخش جنوبی شبه جزیره واقع است و در مقایسه با دیگر نواحی از آب فراوان تر و آبادانی برخوردار است. پیش از ظهور اسلام با شکسته شدن سد عظیم آن و تخریب شهر، از بین رفت و بسیاری از قبایل ساکن در آن به سایر نواحی شبه جزیره کوچ نمودند. ¤ * حجاز: جدا کننده سرزمین تهامه از فلات نجد است. ارتفاعات پست شبه جزیره در این منطقه قرار دارد. شهرهای مکه، مدینه و طائف مهمترین شهرهای حجازند. میزان بارندگی نسبت به عربستان مرکزی و صحرایی بیشتر است. ¤ * نجد: نجد فلات مرتفعی است از حجاز تا خلیج فارس. خواستگاه خاندان سعودی است که حاکمان فعلی عربستان هستند. میزان بارندگی آن بسیار کم است و بزرگترین صحراهای عربستان در این قسمت قرار دارد. ¤ * عروض: شامل بخش شرقی شبه جزیره است که میان نجد، یمن و عراق قرار دارد.

¤ * امپراتوری ساسانی: منطقه عراق و ایران تا رود آمودریا ¤ * امپراتوری بیزانس یا روم شرقی: اروپای جنوبی، منطقه بالکان، آناتولی، قسمت های شمالی سوریه و بخش هایی از بین النهرین، مصر و آفریقای شمالی

¤ * در حالی که جهان امپراتوری ها عمدتا جهانی کشاورزی بود در این منطقه بیشتر زندگی چوپانی رواج داشت.¤ * در زمانی که در جهان امپراتوری زندگی شهرنشینی متداول بود شبه جزیره مهد چادرها و آبادی ها بود.¤ * در حالی که جهان امپراتوری ها معتقد به ادیان توحیدی بودند مردم این منطقه عمدتا مشرک بودند.¤ * در حالی که در جهان امپراتوری ها از نظر سیاسی سازمان یافته بودند این منطقه از نظر سیاسی در هم گسیخته و غیر متشکل بود.¤ * هیچ مانع طبیعی بین این منطقه و خاورمیانه نبود. ¤ * هیچ سد و مانع جدی نژادی و جمعیتی و هیچ دیوار بزرگ یا مرز سیاسی که ارتباط این منطقه را از خاورمیانه قطع کند وجود نداشت. ¤ * برخی از مردم شبه جزیره تدریجا به داخل خاورمیانه مهاجرت کردند و در مناطقی از جمله سوریه ساکن شدند.

¤ * مبلغانی که به تبلیغ ادیان توحیدی در این منطقه می پرداختند. ¤ * بازرگانانی که پارچه ، جواهرات و موادخوراکی به این سرزمین می آوردند. ¤ * نمایندگان امپراتوری ها که سعی داشتند از راه های دیپلماتیک و سیاسی امتیازهای تجاری را افزایش دهند، از همکیشان طرفدار حکومت خود حمایت کنند و منافع استراتژیک حکومت امپراتوری را تامین کنند.

در امپراتوری بیزانس و ساسانیان بر سر کنترل یمن اختلاف وجود داشت و هر دو سعی می کردند که حوزه های نفوذ خود را در شرق شبه جزیره بیشتر کنند. (رغبت و تمایل)  

¤ * فقدان دولت مرکزی در جزیره العرب موانع و مشکلاتی را که معمولا حاکمیت های سیاسی برای نهضت های اصلاحی مخالف خود ایجاد می کنند، سلب می نمود. ¤ * جامعه عرب از اتحاد عقیدتی برخوردار نبود تا عکس العمل واحد و قدرتمندی در مقابله با نهضت های اصلاحی از خود نشان دهد.¤ * واقع شدن در مرکز خاورمیانه که در خواستگاه ادیان بزرگ توحیدی قرار داشته. ¤ * انحراف و تحریف ادیان گذشته.¤ * نزدیکی به تمدن های بزرگ آن دوران، تمدن هایی که پس از ضعف قدرت مرکزی در آنان آماده ی پذیرش آیینی جدید بودند. ¤ * زندگی در شرایط سخت شبه جزیره موجب پیدایش ویژگی هایی چون تهور، سرعت جابجایی و انطباق با شرایط سخت، درگیری های تمام نشدنی و آماده باش دائمی اعضای قبیله را در پی داشت و از آن ها مردمی ساخته بود که همواره آماده جنگ و نزاع بودند و قدرت تهاجمی و دفاعی شان را تقویت می کرد.¤ * افراد در پناه قبیله خود می زیستند و جز سران قبیله کسی بر آنان تسلط نداشت. هر فرد که از ناحیه قبایل دیگر مورد تجاوز قرار می گرفت حمله به قبیله متجاوز امری طبیعی و پیامد قطعی آن حادثه بود. پس از انتشار اسلام تحت فشار قرار دادن افراد چون تحت حمایت قبایل خود بودند برای دست برداشتن از اسلام امری غیر ممکن بود و مسلمانان در پناه قبیله خود محفوظ می ماندند. ¤ * نتیجه ارتباط گوناگون اعراب با تمدن های همجوار آگاهی و شناخت نسبت به مسایل این سرزمین ها و پی بردن به نقاط ضعف و قدرت آنها بود که مسلمانان را در تصرف این سرزمین ها و توسعه ی اسلام توانمند کرد.

• * درس هایی از تاریخ اسلام.تبریز:انتشارات دانشگاه تبریز،1364.• * لاپیدوس، ایرا.م. تمدن اسلام و عرب.ترجمه علی بختیاریزاده.تهران:انتشارات اطلاعات، 1381.• * محمدی، محمدیار“تاثیر موقعیت جغرافیایی شبه جزیره عربستان بر توسعه و گسترش اسلام“،چهارمین کنگره بین المللی جغرافیدانان جهان اسلام(27-25فروردین 1389)،مجموعه مقالات و سخنرانی های ارائه شده.زاهدان[1389].