صفحهٔ اصلی

از تاریخ‌نما
پرش به: ناوبری، جستجو

تاریخنما

دانشنامه مجازی در زمینه تاریخ اسلام و ایران، با ۱۳ مقاله به زبان فارسی.

فهرست الفبایی مقاله‌ها


الف: دوران قبل از بعثت پیامبر (ص)[ویرایش]

وضعیت شبه جزیره عربستان[ویرایش]

  • موقعیت جغرافیایی
  • وضعیت آب و هوایی
  • علت عدم فتح توسط امپراتوری های مجاور
  • شهرهای مهم شبه جزیره
  • ادیان رایج
  • علت ظهور اسلام در شبه جزیره

وضعیت قریش[ویرایش]

  • سلسله دودمان قریش
  • اسکان در شهر مکه
  • اقدامات اشخاص مهم:قصی بن کلاب،هاشم،عبدالمطلب
  • تفاوت بنی هاشم و بنی امیه
  • راههای کسب درآمد قریش

زندگی پیامبر (ص) قبل از بعثت[ویرایش]

  • حوادث بدو تولد
  • حوادث دوران کودکی
  • حوادث دوران نوجوانی
  • حوادث دوران جوانی

وضعیت عرب جاهلی مکه[ویرایش]

  • عقاید
  • ادیان
  • رسوم
  • قبیله

ب: دوران بعثت تا هجرت[ویرایش]

پیامبر (ص) از بعثت تا هجرت[ویرایش]

  • آغاز بعثت
  • انواع دعوت پیامبر (ص)
  • وعده‌هایی که به پیامبر (ص) داده شد
  • آزارها و ستم‌هایی که پیامبر (ص) متحمل شدند
  • نقش تاریخی قرآن

مسلمانان در مکه[ویرایش]

  • اشخاصی که در مکه به اسلام گرویدند
  • انواع مسلمانان
  • چگونگی اسلام آوردن مسلمانان مکه
  • اولین مسلمانان
  • پناه آوردن به شعب ابی طالب: علت،
  • مهاجرت به حبشه : علت مهاجرت، اشخاص مهاجر، برخورد نجاشی با مسلمانان مهاجر، رویکرد مشرکان قریش نسبت به مهاجرت، زمان بازگشت مهاجران حبشه به حجاز

مقابله مردم جاهلی با اسلام در مکه[ویرایش]

  • روش های مقابله با پیامبر (ص):سازش،برخوردهای روانی،برخوردهای سیاسی، برخوردهای علمی،آزارهای جسمی
  • روش های مقابله با مسلمانان: مسلمانان سرشناس، برده ها و افراد ضعیف جامعه
  • مقابله با قرآن
  • علت مقابله : شگفتى مشركان از توحيد، ترس از دست دادن سرورى عرب، رقابت طوايف قريش با بنى هاشم، ترس از دست دادن آرامش در مكه،تصور نادرست از نبوت،درخواست كارهاى خارق العاده،جبرگرايى مشركان، پايبندى به سنت‌هاى قبيله‏اى،سركشى در برابر حق

پیمان عقبه[ویرایش]

  • زمینه آشنایی مردم مدینه با پیامبر اسلام
  • علت نامگذاری این پیمان به پیمان عقبه
  • پیمان عقبه اول: مفاد و شرکت کنندگان در آن
  • پیمان عقبه دوم: مفاد و شرکت کنندگان در آن
  • حوادث مهم زمان عقد پیمان نامه
  • نتایج پیمان عقبه اول و دوم

هجرت پیامبر (ص) و مسلمانان به یثرب[ویرایش]

  • علت مهاجرت
  • لیلة المبیت
  • همراهان پیامبر (ص) در هجرت
  • مسیر سفر
  • پیامبر (ص) هنوز امانت‌دار مردم مکه بود
  • نقش امام علی (ع) به عنوان جانشین پیامبر (ص) در ردّ امانات
  • توقف در قبا و علت آن
  • استقبال در مدینه
  • مکان توقف پیامبر (ص) در مدینه

ج: دوران هجرت تا رحلت پیامبر (ص)[ویرایش]

وضعیت مردم یثرب قبل ورود اسلام[ویرایش]

  • موقعیت جغرافیایی
  • علت سکونت یهودیان در مدینه
  • طایفه های موجود
  • اختلاف اوس و خزرج
  • اقتصاد مردم یثرب
  • دین مردم یثرب
  • ویژگی های مردم یثرب که باعث پذیرش اسلام می‌شد

اقدامات پیامبر (ص) پس از ورود به مدینه [ویرایش]

  • بنای مسجد
  • تشکیل حکومت (علت تشکیل و اهداف آن)
  • پیمان برادری میان مسلمانان
  • نخستین قانون اساسی امت واحده (مفاد و اهداف)
  • ترسیم مرزهای دولت مدینه وسرشماری مسلمانان
  • تغییر قبله
  • تشکیل نیروی نظامی

غزوه بدر[ویرایش]

  • تعقیب کاروان قریش:علت و اهداف پیامبر (ص)
  • شکل گیری جنگ
  • مکان جغرافیایی (نیاز به نقشه)
  • آرایش دو سپاه
  • نتیجه جنگ
  • آیات مرتبط با غزوه

غزوه احد[ویرایش]

  • موقعیت جغرافیایی
  • علت شکل گیری جنگ
  • شکل گیری جنگ
  • آرایش دو سپاه
  • نقش زنان قریش
  • علت شکست سپاه اسلام در اواسط نبرد
  • نتیجه جنگ
  • آیات مرتبط با غزوه

غزوه خندق[ویرایش]

  • عوامل ایجاد جنگ
  • اقدامات پیامبر (ص)قبل از جنگ
  • موانع مقابل پیامبر
  • معجزات پیامبر (ص)
  • رویداد های هنگام جنگ
  • احزاب شکل دهنده جنگ
  • نقش امام علی (ع)
  • نتیجه جنگ : پراکندگی عرب و ماجرای یهودیان بنی قریظه

صلح حدیبیه و فتح مکه[ویرایش]

  • سفر پیامبر (ص) برای حج
  • رفت و آمد سفیران قریش
  • بیعت رضوان
  • مفاد صلح حدیبیه
  • نتایج صلح حدیبیه: پرداختن بهتر به دین و توسعه آن، بهبود وضعیت مسلمانان مکه و تبلیغ آزادانه دین اسلام در مکه، افزایش ارتباط مسلمانان با کفار و آشنایی کفار با دین اسلام،آسودگی خیال از جانب قریش و توجه به مناطق دیگر برای گسترش اسلام،مشاهده عظمت پیامبر توسط کافران
  • ماجرای ابوبصیر و حذف بند دوم(استرداد پناهندگان)
  • چگونگی برهم خوردن صلح
  • حرکت سپاهیان اسلام به سمت مکه
  • نتایج فتح مکه: فرصت تبلیغ جهانی
  • شکستن بت ها

غزوه خیبر[ویرایش]

  • منطقه جغرافیایی
  • علت شکل گیری
  • تاکتیک های پیامبر (ص) پیش از شروع جنگ: تاکتیک اختفاء نظامی، انتخاب بهترین زمان برای جنگ،تحریک سربازان توسط شعر،مخفی نگه داشتن هدف و مقصد،اشغال مناطق حساس ارتباطی دشمن، غافلگیری یهودیان
  • وضعیت دژها
  • ناکامی ها در فتح قلعه ها
  • پایان جنگ
  • نتیجه غزوه خیبر: صلح یهودیان با پیامبر (ص)
  • قرآن و غزوه خیبر

جنگ موته[ویرایش]

  • علت شکل گیری
  • فرماندهان اسلام
  • آرایش دو سپاه
  • تاکتیک نظامی خالد بن ولید
  • نتجه جنگ
  • پیامدهای جنگ: شناسایی نیروهای روم شرقی، کارایی قبایل مرزهای شام، ارزیابی و امتحان قدرت نیروهای رومیان، وضعیت جغرافیایی زمین‌های ناحیه مرزی شام،نمایش قدرت اسلام و مسلمانان در برابر رومیان و قبایل اطراف وترس امپراتوری روم از سپاهیان اسلام

غزوه تبوک[ویرایش]

  • علت نامگذاری جنگ
  • زمان جنگ
  • علت جنگ
  • بازگشت منافقین
  • جمع آوری سپاه و تامین هزینه جنگ
  • غایبین از جنگ: بهانه جویان، منافقین، بکائین، برخی مسلمانان، حضرت علی ع) وعلت آن
  • حدیث منزلت
  • موقعیت جغرافیایی (نقشه)
  • حرکت سپاه ، سختی های راه و چگونگی جنگ
  • دستاورد ها ی جنگ:بالا رفتن حیثیت و پرستیژ سپاه اسلام ،بسته شدن پیمان‌ها با مرزبانان حجاز و شام و اطمینان از عدم همکاری آنان با سپاه روم،هموار شدن راه برای فتح شام،شناخته شدن مومن از منافق

پیامبر (ص) و امپراتوری ها[ویرایش]

  • سه سطح روابط پیامبر (ص): روابط با قبايل عرب و يهود،روابط با دولت‌هاي منطقه، روابط با قدرت‌هاي بزرگ ايران و روم
  • مبنای سیره پیامبراعظم (ص) در روابط خارجی:اصل دعوت وجهاد ،اصل نفی سبیل وعزت اسلامی، اصل صلح وهمزیستی مسالمت آمیز،اصل التزام به قرار دادها واحترام پیمان ها
  • اصول اولیه و پایه فکری دیپلماسی اسلامی: اصل وفای به عهد و احترام به قراردادها و پیمان ها،قاعده عدم ضرر و ضرار و نفی سبیل،اصل حاکمیت الهی
  • ابزارسیره پیامبراعظم در روابط خارجی: مذاکره با سفیران ونمایند گان (ابزار سیاسی)،اعزام مبلغان وارسال نامه به سران دولتها وقبایل (ابزار فرهنگی-تبلیغاتی)،انعقاد پیمان ها وقرار دادهای سیاسی(ابزار حقوقی) ،تأ لیف قلوب (ابزار اقتصادی)،عتق وفک رقبه (ابزار بشر دوستانه)،جنگ(ابزار نظامی)
  • خصوصیات دیپلماسی پیامبر :تکیه بر علایق مشترک،التزام به عرف و تشریفات دیپلماتیک، مذاکره از موضع قدرت،مانور نظامی،اعطای امتیازات
  • استراتژی پیامبر (ص) در روابط دیپلماتیک:استراتژی دعوت ، استراتژی صلح،استراتژی جهاد
  • مقصد نامه‌ها: هرقل امپراطور روم شرقی،خسرو پرویز شاهنشاه ایران،نجاشی پادشاه حبشه،مقومس حاکم مصر،هوده بن علی حاکم یمامه،حارث بن ابی شمر حاکم غسان
  • آثار مثبت نامه ها: تمایل قلبی برخی از پادشاهان به اسلام، ابلاغ اسلام ،انعکاس تبلیغاتی، معرفی دین اسلام به عنوان تنها دین رسمی جهان پس از مسیحیت
  • مضمون نامه‌های پیامبر (ص):پیامبر در کنار تبلیغ و ارشاد مردم، به هدایت و ارشاد سران حکومت ها اقدام کرد، مردم تابع رهبران ومدیران سیاسی اجرایی ومذهبی خویش هستند واگر حکمرانان اصلاح شوند مردم نیز اصلاح خواهند شد،در مکتب پیامبر اولویت با امر به معروف ونهی از منکرهای سیاسی وبین‌المللی است،پیامبر اختصاص به امت اسلامی ندارد بلکه منجی همه انسان‌هاست و برای رهبری بشر مبعوث شده است
  • ویژگی‌های نامه های پیامبر (ص):آغاز با نام خدا،مقدم کردن نام خود،تصریح به اسم مخاطب،بلاغت نامه ها

د: عصر خلفاء[ویرایش]

ماجرای سقیفه[ویرایش]

  • تجمع انصار در سقیفه
  • اضافه شدن مهاجرین
  • استدلال های انصار
  • استدلال های مهاجرین
  • علت مطرح نشدن امام علی (ع) در سقیفه
  • چگونگی بیعت گرفتن با مردم برای ابوبکر
  • رویکرد امام علی (ع) و بنی هاشم
  • آثار سقیفه

شخصیت و حکومت ابوبکر[ویرایش]

  • خاندان ابوبکر
  • زندگی ابوبکر قبل از بعثت
  • زندگی وی در مکه قبل از هجرت
  • همراهی با پیامبر (ص) در هجرت
  • زندگی در مدینه
  • شرکت در جنگ ها
  • مسئولیت های وی در زمان حیات پیامبر (ص)
  • چگونگی حکومت

خلیفه اول و جنگ های ردّه[ویرایش]

  • ماهیت از دین برگشتگان:کسانی که از دین برگشته بودند، کسانی که ادعای پیامبری می کردند، کسانی که از دادن زکات امتناع می کردند
  • موقعیت جغرافیایی جنگ ها (نقشه)
  • فرماندهان جنگ ها
  • نتایج جنگ ها

شخصیت عمر بن خطاب[ویرایش]

  • چگونگی اسلام آوردن
  • زندگی در مکه
  • شخصیت وی در زمان حیات پیامبر (ص)
  • حضور در جنگ ها
  • چگونگی به حکومت رسیدن
  • زندگی وی در زمان خلافت

کشورگشایی ها در عصر خلفای نخستین[ویرایش]

  • علت شروع کشورگشایی ها
  • چگونگی فتح ایران
  • چگونگی فتح سرزمین های شامات و شمال افریقا
  • محدوده جغرافیایی اسلام پس از فتوحات (نقشه)
  • اتفاق هایی که در فتوحات افتاد
  • تطابق کشورگشایی ها در عصر خلفا با روح اسلام یا روح عرب

رویکردهای خلیفه دوم در زمان خلافت[ویرایش]

  • رویکردهای اقتصادی خلیفه دوم: تنظیم دیوان‌ها،شیوه تقسیم بیت المال، برخورد با ثروت حاکمان شهرها
  • رویکرد های اجتماعی خلیفه دوم: ممنوعیت ورود عجم‌ها به مدینه، ممنوعیت ازدواج عرب با عجم،
  • رویکردهای دینی خلیفه دوم: قضاوت های خلیفه، جلوگیری از کتابت حدیث، نسخ برخی احکام اسلام
  • پیامدهای رویکردهای خلیفه: قدرت عرب، عصبیت و یکپارچگی عرب، تحقیر ایرانیان، شکل گیری جامعه طبقاتی
  • تطابق رویکردهای خلیفه با اسلام و یا عادات و سنن عرب

شورای شش نفره تعیین خلیفه سوم[ویرایش]

  • چگونگی قتل خلیفه دوم
  • شخصیت شش نفر عضو شورا
  • پیامدهای حضور این شش نفر در شورا
  • چگونگی تعیین عثمان به عنوان خلیفه
  • مشخص بودن یا نبودن نتیجه شورا

شخصیت و رویکردهای خلیفه سوم[ویرایش]

  • تبارشناسی
  • اسلام آوردن
  • هجرت به حبشه و بازگشت به حجاز
  • ازدواج با دختران (یا دختر خوانده های) پیامبر (ص)
  • حضور در غزوات
  • همراهی با دو خلیفه اول
  • میدان دادن به بنی امیه در زمان خلافت
  • بخشش های بی حساب

علت و چگونگی قتل خلیفه سوم[ویرایش]

  • علت های شورش مسلمانان
  • حمایت نکردن مسلمانان مدینه و بنی امیه از خلیفه
  • حمایت امام علی (ع) از خلیفه
  • چگونگی قتل خلیفه
  • تحریک کنندگان به قتل خلیفه: طلحه، زبیر، عایشه، محمد بن ابوبکر

شخصیت و حکومت امام علی (ع)[ویرایش]

  • نسب
  • چگونگی به دنیا آمدن
  • حضور در خانه پیامبر (ص)
  • حضور در جنگ ها
  • نقش وی در زمان حضور در مکه (اولین مسلمان، ماجرای دعوت خویشان، مسئول باز پس دادن اموال امانتی که در دست پیامبر (ص) بود، مسئول آوردن فواطم به مکه)
  • دلایل افضلیت امام علی (ع) برای خلافت: اولین مسلمانی که سابقه شرک نداشت، ماجرای دعوت خویشان، لیلة المبیت، باقی ماندن در مکه، توقف پیامبر (ص)در قبا، ایستادگی در جنگ ها، غزوه خیبر، غزوه خیبر، غزوه تبوک، آیه مباهله، ماجرای قلم و دوات
  • چگونگی به حکومت رسیدن

رویکردهای امام علی (ع) در حکومت[ویرایش]

  • رویکردهای اقتصادی: تقسیم بیت المال،
  • رویکردهای اجتماعی:
  • رویکردهای سیاسی: توقف فتوحات، عزل حاکمان نالایق، عزل معاویه، نسپردن حاکمیت شهرها به طلحه و زبیر،
  • رویکردهای دینی: مقابله با بدعت های به وجود آمده،
  • پیامدهای رویکردهای امام (ع): بازگشت فاتحان به مرکز خلافت، شکل گیری جنگ ها، نارضایتی بزرگان مسلمان
  • آیا شایسته نبود امام (ع) اصلاحات خود را کمی با درنگ بیشتر انجام می داد؟

جنگ جمل[ویرایش]

  • علت شکل گیری: توقع اصحاب نزدیک (طلحه و زبیر)، ترس حاکمان زمان از افول قدرت و ثروت، ناراحتی عایشه از به خلافت رسیدن حضرت علی (ع)
  • منطقه جغرافیایی (نقشه)
  • حامیان مالی سپاه عایشه
  • افراد شاخص در دو سپاه
  • ماجرای حوئب
  • آرایش دو سپاه
  • نتیجه جنگ
  • پیامدهای جنگ

جنگ صفین[ویرایش]

  • علت شکل گیری
  • منطقه جغرافیایی (نقشه)
  • آر ایش دو سپاه
  • بستن آب در جنگ های صدر اسلام:بدر، صفین، کربلا
  • ماجرای حکمیت
  • نتیجه جنگ
  • پیامدهای حکمیت

جنگ نهروان[ویرایش]

  • وضعیت خوارج قبل از جداشدن از کوفه
  • اندیشه های خوارج
  • علت شکل گیری
  • منطقه جغرافیایی (نقشه)
  • نتیجه جنگ
  • چرا امام علی (ع) هنوز به مقابله با معاویه اصرار داشت؟

صلح امام حسن (ع) با معاویه[ویرایش]

  • اصرار امام حسن (ع) برای اعزام سپاه برای مقابله با معاویه
  • ترور شدن امام در ساباط
  • همراهی نکردن سپاهیان و فرماندهان نظامی امام (ع)
  • چرا معاویه اصرار بر صلح داشت؟
  • چرا امام حسن (ع) صلح کرد؟
  • مفاد صلح نامه
  • فواید صلح نامه
  • پیامدهای صلح امام حسن (ع)

شخصیت و حکومت معاویه[ویرایش]

  • تبار معاویه : شخصیت ابوسفیان به عنوان رهبر اصلی مخالفان اسلام
  • معاویه در زمان حیات پیامبر (ص)
  • معاویه در زمان خلفای نخستین
  • معاویه در زمان امام علی (ع) و امام حسن (ع)
  • چگونگی به حکومت رسیدن
  • تبدیل خلافت به سلطنت
  • رویکردهای معاویه در حکومت
  • زیر پاگذاشتن صلح نامه امام حسن (ع) و پیامدهای آن

کربلا[ویرایش]